طالبوف، متفکر تجددگرایی - مجله سرگرمی

آزادی، قانون و ناسیونالیسم، مهم ترین مفاهیمی هستند که اساس اندیشه او را تشکیل می دهند. این سه مفهوم هنوز هم از اصلی ترین مفاهیمی هستند که در جامعه ایرانی بر سرشان توافق وجود ندارد و همه از آن دم می زنند و به راستی تعریفی از آن برای زمانه خود ارائه نشده است؛ ولی می توان گفت: نخستین کوشش های در خور توجه برای تعریف مفاهیمی اساسی، چون آزادی و قانون را باید در نوشته های میرزا عبدالرحیم طالبوف یافت که با روشن بینی و کوشش عمیقی سعی در ارائه درک درستی از این مفاهیم دارد، اگرچه ممکن است در بعضی موارد به خطا رفته باشد، ولی، باید توجه داشت که در روزگاری که کمتر تجربه ای در تعریف مفاهیم نوینی، چون آزادی و قانون وجود دارد، کوشش کسانی، چون طالبوف بسیار ارزشمند و در خور توجه است.

همچنین شناخت اندیشه قانون گرایی و آزادی خواهی در ایران معاصر بدون توجه به سرچشمه های آن و نمایندگان اولیه شان امکان پذیر نخواهد بود. از این رو در این مقاله سعی شده با آنالیز موردی و دقیق اندیشه های میرزا عبدالرحیم طالبوف، با مراجعه به آثارش به شناختی دقیق از این مفاهیم در اندیشه او رسید. چرا که درک آثار طالبوف مقدمه مهمی برای شناخت مفاهیم آزادی و قانون و نیز ناسیونالیسم در عصر قاجار و البته پس از آن خواهد بود. طالبوف، در گفتار سیاسی اغلب به آرای متفکرین جدید استناد می کند و به خصوص از کسانی نظیر بنتام، باکل، ولتر، روسو و رُنان نام می برد و از فیلسوفان آلمانی به نظرات و اندیشه های کانت و نیچه توجه دارد.

در آثارش به مسائل متنوّعی نظیر ملیت، آزادی، قانون، حاکمیت ملی، لیبرالیسم، سوسیالیسم و عدالت خواهی مالی، پروتستانتیسم اسلامی، اخذ و اقتباس تمدن جدید از غرب ضمناًِ داشتن نگرش انتقادی به آن می پردازد. (فراستخواه، 1373، صص119ـ120) او همچنین از پیشروان ساده نویسی بود و اصول قدیم و روش کهنه نویسندگی را رها کرد و به اسلوب های آن پای بند نبود.

از این رو، او را باید یکی از پایه گذاران نثر جدید به شمار آورد و از کسانی دانست که در شیوه نثرنویسی جدید در معاصران تأثیرات فراوانی به جا گذاشته است. (افشار،1344، ص46) در آثارش مسالک المحسنین، حاوی اندیشه های فلسفی و انتقادی اجتماعی است؛ که آن را به صورت گفت و شنودی میان خودش، دو مهندس، یک پزشک و یک معلم شیمی نگاشته است. در اندیشه سیاسی مسائل الحیات و ایضاحات درخصوص آزادی مهم ترین آثار او هستند. کتاب اولی که جلد سوم کتاب احمد است، از قوانین حیات، حقوق آزادی انسان، تکامل جامعه مدنی و نیز ترقی ژاپن سخن می گویند و در سرانجام آن برای عبرت خوانندگان، قانون اساسی ژاپن ترجمه و ارائه شده.

در نگارش ایضاحات درخصوص آزادی، به کتاب مشهور جان استوارت میل، در آزادی توجه داشته است. کتاب احمد در دو جلد، شامل بیست و دو صحبت نوشته شده و طالبوف تصریح دارد که در نگارش آن به امیلِ روسو توجه داشته و از آن الهام گرفته است؛ ولی خواسته که امیل مغربی را با احمد شرقی تطبیق کند.

او در این کتاب اصول علوم طبیعی را بر پایه آخرین پژوهش های علمی زمان خود و به زبان ساده و روشن بیان می کند. (آدمیت،1363، صص4ـ 5) این کتاب که در سال 1894 |1273 ش. در استانبول منتشر و به طور وسیعی در ایران خوانده شد در بسیاری از مدارس جدیدی که 1890 |1270ش در تهران تاسیس شد به عنوان کتاب درسی مورد استفاده نهاده شد.

(رینگر،1381، ص250) پندنامه مارکوس قیصر روم را از روی متن روسی ترجمه نموده بود و عنوان پندنامه را خود به این کتاب داده بود؛ چرا که شاید مفهوم اندرزنامه در فرهنگ گذشتگان شناخته شده بود و او می خواست این کتاب را به این صورت و با آن مفهوم ارائه دهد تا جا بیفتد و در حقیقت عنوان پندنامه، تأملات، است که شامل یادداشت های اخلاقی و فلسفی امپراتور و فیلسوف رواقی روم مارکوس اورلیوس |180ـ 121م| بود. طالبوف انگیزه اش از ترجمه این کتاب را که به مظفرالدین میرزا ولیعهد وقت اهدا کرد چنین بیان می کند که، همّت گماشت تا شاید ارباب بصیرت از آن عبارات عبرتی گیرند یا خبری فزایند.

سیاست طالبی را که شامل دو مقاله بود در 1320 نگاشت. مقاله اوّل مقاله ای سیاسی بود که در آن از استعمار روس و انگلیس در ایران سخن می راند و مقاله دوم مقاله ملکی انتقادنامه ای است بر اوضاع عمومی ایران و تکرار گفته های نویسنده در آثار دیگر او بود (آدمیت،1363، صص6ـ7).

در زندگی اجتماعی، طالبوف در سالخوردگی به نمایندگی مجلس اول انتخاب شد و تنها نویسنده اجتماعی از دوره متصل به مشروطیت بودکه به وکالت انتخاب شد. (آدمیت،1363، ص9) اگرچه به دلایلی در مجلس حاضرنشد، ولی به احتمال قریب به یقین تکفیر شیخ فضل الله نوری و امر کامران میرزا به ضاله بودن کتبش او را به شدت آزرده خاطرنموده و در نامه اش به میرزا فضلعلی آقا دیگر نماینده تبریز به آن ها اشاره می کند و می گوید: اعتبارنامه ام را برگردانم که جای من دیگری را برگزینند. (میرزاصالح،1372، ص45) و این قول دیگر را پیرامون عدم شرکت طالبوف به خاطر کهولت سن منتفی می کند.

bestcanadatours.com: مجری سفرهای کانادا و آمریکا | مجری مستقیم کانادا و آمریکا، کارگزار سفر به کانادا و آمریکا