خواب سود در بازار شبانه! - مجله سرگرمی

مهم ترین سوال این است که چرا نرخ سود روی نمودار در حال ثبت فرایندی معکوس است؟ آن هم درحالی که مداخله بانک مرکزی در بازار بین بانکی با کاهش همراه شده است. دو فرضیه درخصوص تحولات بازار بین بانکی مطرح است؛ پاسخ اولیه این است که کسری بانک ها در حال افول است و در نتیجه احتیاجشان به استقراض کاهش یافته است.

اما چرا در شرایطی که بحران بانکی به قوت خود باقی است، بانک ها توانمند شده اند؟ پاسخ پیچیده است. محتمل است بانک ها به دلایلی شرایط بهتری یافته باشند؛ اما فرضیه دوم این است که به دلیل انبساط پولی ناشی از تامین مالی دولت، احتیاج بانک ها به جریان نقدی نیز رفع شده باشد. اگر مورد اول به واقعیت نزدیک باشد، بعضی می گویند می توان این اتفاق را در شرایط تورمی به فال نیک گرفت. اما اگر فرضیه دوم حاکم باشد، طبیعتا خواب سود علامت خوبی برای اقتصاد ایران ندارد.

براساس آمار های رسمی بانک مرکزی نرخ سود بازار بین بانکی در سرانجام اسفند ماه سال قبل به سطح 95/ 18 درصد رسیده است، این رقم نسبت به انتهای سال 1397 به میزان 77/ 0 درصد با کاهش همراه بوده است. بنابراین، فرایند کاهشی نرخ سود در بازار بین بانکی طی سال 1398 برقرار شد، در اوایل امسال نیز نرخ سود در بازار بین بانکی به محدوده 16درصد رسیده است.

با توجه به کاهش نرخ سود معیار در بازار بین بانکی، بانک ها نیز شرایط را برای کاهش نرخ سود سپرده ها مهیا دیدند و در یک اقدام هماهنگ حداکثر نرخ سود برای سپرده ها 15 درصد مشخص شد؛ بنابراین کاهش نرخ سود در بازار بین بانکی طی سال گذشته و همچنین ابتدای امسال را می توان فرش قرمزی برای سیاست جدید بانک ها دانست.

این در حالی است که در سال های قبل، فاصله نرخ در بازار بین بانکی و نرخ سود سپرده ها شکاف قابل توجهی داشت، اما آمار های جدید تایید می نماید که این شکاف کاهش یافته است. گرچه کاهش نرخ سود می تواند به معنی عدم احتیاج به جریان نقدی و عدم کسری در بانک ها باشد، اما از سوی دیگر این مساله می تواند برخاسته از رشد پایه پولی باشد که عوارضی هم در پی خواهد داشت.

هدف از عملیات بازار باز

بازار بین بانکی ریالی یکی از اجزای بازار پول و یکی از روش های تامین مالی بانکی است که امکان معاملات بین بانک های عضو را فراهم آورده و کوشش می نماید، بانک ها به وسیله به کارگیری منابع مازاد یکدیگر احتیاج های کوتاه مدت خود را رفع نموده و کمتر به منابع بانک مرکزی اتکا نمایند. هدف از تشکیل بازار بین بانکی ریالی تسهیل جریان منابع ریالی کوتاه مدت بین بانک ها در جهت مدیریت کارآمد نقدینگی است و بانک مرکزی به عنوان عضو و مدیر بازار مسوولیت تنظیم، برنامه ریزی، سازماندهی، هماهنگی، تدوین مقررات، نظارت، کنترل و تسویه معاملات را برعهده داشته و جهت اعمال سیاست های پولی در بازار بین بانکی مداخله می نماید.

مداخله بانک مرکزی در بازار بین بانکی ریالی به تحقق دو نقش ایفای نقش آخرین وام دهنده (The lender of last resort) و تثبیت نرخ سود هدف انجام می دهد. بانک مرکزی سیاست پولی خود را به وسیله بازار بین بانکی برای کنترل و راهنمایی نرخ سود در بازار بین بانکی سیاست گذاری نموده و همسو با اهداف کلان مالی به اجرا می گذارد؛ بنابراین هدف عملیاتی بانک مرکزی مدیریت نقدینگی سیستم بانکی در راستای تحقق سیاست های پولی است. بانک مرکزی در یک گزارش، به طور رسمی عملکرد بازار بین بانکی را با آمار ها به تصویر می کشد. در این گزارش، دو نکته مهم وجود دارد: تغییرات نرخ سود بانکی و حجم معاملات. این دو نشان می دهد که در نهایت مختصات بازار بین بانکی در هر سال چگونه است.

کاهش ملایم نرخ سود

آمار بانک مرکزی از عملکرد کلی بازار بین بانکی ریالی در سال 98 نشان می دهد که میانگین نرخ سود در این بازار 95/ 18 درصد بوده است. در حقیقت آمار نشان می دهد در سال 97 میانگین موزون نرخ سود 72/ 19 درصد بوده که در سال 98 به 95/ 18 درصد رسیده است. نگاهی به فرایند ماهانه نرخ سود بانکی در سال 98 نشان می دهد به طور کلی فرایندی نزولی بر این نرخ حاکم بوده است.

در طی سال نیز یک فرایند ملایم کاهش نرخ سود در بازار بین بانکی مشاهده می گردد. آنالیز ها نشان می دهد که در ابتدای سال گذشته میانگین نرخ سود معاملات 81/ 19درصد بوده که تا تیرماه فرایند نزولی را طی نموده و به نرخ 36/ 19 درصد رسیده است. بعد از آن در مرداد ماه با رشد 13 صدم درصدی به 49/ 19 درصد رسید که آخرین باری است که نرخ سود بین بانکی بیش از 19 درصد ثبت شده است. بعد از آن نرخ سود فرایندی تقریبا نزولی پیدا نموده است. آنالیز فرایند نشان می دهد که در مهرماه نرخ سود بین بانکی به زیر 19 درصد رسید. در آذر ماه نرخ سود بین بانکی به کمترین مقدار خود یعنی 32/ 18 درصد رسید. پس از آن فرایند نرخ سود در دی و بهمن ماه با افزایش محدودی در سطح 47/ 18 درصد و 44/ 18 درصد نهاده شد، اما آخرین نرخ سود در بازار بین بانکی در اسفند ماه 34/ 18 درصد بوده است؛ بنابراین نسبت به انتهای سال 1397، نرخ سود در بازار بین بانکی یک سطح پایین تر آمده است.

نرخ سود کمتر از تورم

با این نرخ به نظر می رسد نرخ سود در بازار بین بانکی به نرخ تورم نقطه به نقطه نزدیک تر شده است. اگر نرخ سود بازار بین بانکی، را یک شاخص از نرخ سود تعادلی در نظر بگیریم، در سرانجام سال 1398، این سطح به 3/ 18 درصد رسیده است. براساس آمار های مرکز آمار ایران نرخ تورم نقطه به نقطه در سرانجام اسفند ماه به رقم 22 درصد رسیده بود.

این موضوع نشان می دهد که نرخ سود واقعی در کشور هنوز در سطح منفی قرار گرفته است. اما با توجه به فرایند نزولی تورم در ماه های اخیر، در صورت تداوم این جهت در ماه های آینده، می توان شاهد مثبت شدن نرخ سود واقعی (نرخ سود اسمی منهای تورم) در بازار بین بانکی بود.

البته شرایط مالی کشور، در ماه های آینده تحت تاثیر شیوع ویروس کرونا قرار می گیرد و تغییرات تورم و از سوی دیگر، نرخ سود نیز تحت تاثیر این بیماری خواهد بود. براساس آمار های بانک مرکزی در سال 98 کل معاملات انجام شده در بازار بین بانکی به رقم 18 هزار و 688 هزار میلیارد تومان رسیده است، این رقم در سال 1397 معادل با 10 هزار و 714 هزار میلیارد تومان گزارش شده بود، بنابراین حجم معاملات رشد 4/ 74 درصدی داشته است.

بخشی از این افزایش معاملات به دلیل بیشتر شدن، تورم است، اما حتی اگر تورم 22 درصدی را نیز از این رشد کم کنیم، ارزش واقعی معاملات در بازار بین بانکی بیش از 52 درصد رشد داشته است. این موضوع نشان می دهد که بازار بین بانکی در سال 98، عمیق شده و بخش قابل توجهی از عرضه و تقاضای پول در اقتصاد کشور در این بازار صورت می گیرد. ارزش معاملات در ماه های سال قبل نیز تقریبا یک فرایند صعودی را طی نموده است. به جز فروردین ماه که تعطیلات فراوانی دارد، دامنه معاملات در 1438 هزار میلیارد تومان تا 1882 هزار میلیارد تومان در ماه بوده است. همچنین در سه ماه سرانجامی سال میزان معاملات ماهانه بیشتر از 1800 هزار میلیارد تومان در ماه بوده است.

براساس آمار های بانک مرکزی در سال 1398 از 365 روز سال، 290 روز بازار بین بانکی فعال بوده است، این رقم برای 1397 به میزان 289 روز گزارش شده است. به نظر می رسد که با توجه به عمیق شدن بازار بین بانکی در ماه های اخیر، دست سیاست گذار پولی برای راهنمایی نرخ سود به وسیله این بازار بازتر از گذشته شده است.

دو روی کاهش نرخ سود

اما کاهش نرخ سود چرا در این شرایط رخ داده است؟ روی خوب ماجرا می تواند این باشد که احتیاج بانک ها به جریان نقدی کاهش یافته و طبعا کسری آن ها در جهت نزولی نهاده شده است. اما از طرف دیگر می تواند علامتی از این موضوع باشد که پایه پولی دچار انبساط شده است. با بسط پایه پولی، احتیاج بانک ها به جریان نقدی کمتر شده است و کمتر به استقراض روی می آورند.

البته باید آماری جدید منتشر گردد تا بهتر بتوان به این موضوع نگاه کرد که کدام فرضیه به واقعیت نزدیک تر است. اینکه با وجود کاهش مداخله بانک مرکزی، نرخ ها در جهت نزولی حرکت می نماید، می تواند فرضیه جبران کسری بودجه دولت و رشد نقدینگی را در شبکه بانکی تقویت کند. اگر این فرضیه درست باشد، عوارض جدی تری هم در انتظار خواهد بود.

mahsanblog.ir: مهسان بلاگ | سیستم مدیریت محتوای مهسان