آنتی بیوتیک؛ دوست یا دشمن؟ - مجله سرگرمی

آنتی بیوتیک؛ دوست یا دشمن؟

نویسنده: کامران بنان

باکتری های جهش یافته در کمین انسان

اغلب مردم آنتی بیوتیک ها را می شناسند، داروهایی با نام های مختلف نظیر سفالکسین، اریترومایسین و... که در بیشتر داروخانه ها یافت و در نیمی از نسخه ها تجویز می شوند. به گفته دبیر کمیته کشوری تجویز و مصرف منطقی دارو در 50 درصد از 70 میلیون نسخه دارویی کشور آنتی بیوتیک تجویز می گردد. علاوه بر این متأسفانه مردم در مواجهه با هرگونه بیماری خفیفی خودسرانه آنتی بیوتیک مصرف می نمایند. شاید تبلیغ موادی نظیر صابون آنتی باکتریال، شامپوی آنتی باکتریال، جوراب آنتی باکتریال، اسپری آنتی باکتریال و... را هم بارها در تلویزیون یا جاهای مختلف دیده اما به عمق فاجعه پی نبرده باشید. در این مقاله مصرف بی رویه و بیش از حد آنتی بیوتیک را آنالیز می کنیم.

مصرف خودسرانه

آنتی بیوتیک ها به دو دسته اختصاصی و گسترده طیف تقسیم می شوند. بیشتر آنتی بیوتیک ها به صورت اختصاصی عمل نمی نمایند و فقط باکتری خاصی را هدف قرار نمی دهند بلکه هر باکتری غیر مقاوم نسبت به آن آنتی بیوتیک را از بین می برند و این ویژگی مشکل اساسی در بدن ایجاد می نماید.

1- فرد با مصرف این مواد در واقع پاتوژن های حساس نسبت به آن آنتی بیوتیک را از بین می برد و زمینه را برای باکتری های مقاوم باز می نماید. در نتیجه پس از مدتی تمام باکتری های بیماری زا مقاوم خواهند شد و احتیاج به مصرف آنتی بیوتیک های قوی تر وجود دارد. بدین ترتیب وقتی که باکتری های بیماری زا مقاوم شده و دیگر آنتی بیوتیکی روی آن تأثیر نداشته باشد نباید تعجب کنیم. سؤال این است که بالاتر بردن قدرت آنتی بیوتیک ها تا کی می تواند ادامه پیدا کند؟

2- آنتی بیوتیک ها نه تنها باکتری های بیماری زا (پاتوژن ها) بلکه باکتری های مواد (پروبایوتیک ها) را هم از بین می برند. در باکتری های مفید موادی به نام باکتریوسین وجود دارد که برای موجود زنده مفید است. به طور مثال بازدهی روده کوچک صد درصد نیست و همواره مقداری از مواد غذایی نظیر گلوکز وارد روده بزرگ می شوند. روده بزرگ توانایی جذب گلوکز را ندارد ولی در این روده باکتری های مفیدی وجود دارند که از گلوکز جذب نشده به اسم غذا استفاده نموده و ویتامین ب دفع می نمایند. روده بزرگ هم این ویتامین را جذب می نماید و بدین گونه بخشی از ویتامین ب بدن تأمین می گردد.

به اسم مثالی دیگر می توان از لاکتوباسیل هایی نام برد که در واژن زندگی می نمایند و با فراوری اسید لاکتیک محیط واژن را اسیدی می نمایند و شرایط را برای رشد جنین فراهم می سازند.

با این شرحات متوجه می شویم که وجود باکتری های مفید در بدن ضروری است. مسلماً اولین عارضه مصرف بی رویه آنتی بیوتیک کاهش ویتامین های گروه ب بدن و دیگر موادی است که این باکتری ها فراوری می نمایند ولی ضروری است عواقب مصرف آنتی بیوتیک ها و مواد آنتی باکتریال را دقیق تر آنالیز کنیم.

مهم ترین نتیحه از بین رفتن این باکتری ها ضعیف شدن بدن و افزایش احتمال ابتلا به عفونت های روده ای و... است. زیرا پروبایوتیک ها بالقوه آنتی بیوتیک فراوری می نمایند و در صورت ورود باکتری بیماری زا به بدن آنها را از بین می برند. در صورت فقدان این باکتری ها در بدن، باکتریوسین ها دیگر فراوری نمی شوند و بدن یک منبع طبیعی فراوری آنتی بیوتیک را از دست می دهد و این گونه احتمال ابتلای انسان به عفونت های مختلف به ویژه عفونت های روده ای افزایش می یابد.

شاید این موضوع فکر شما را مشغول نموده باشد که چگونه باکتری می تواند آنتی بیوتیک فراوری کند. در آنتی بیوتیک ها پلاسمیدی به نام پلاسمید مقاومت وجود دارد. پلاسمید را می توان قسمتی از ماده ژنتیکی یا ژنوم یک جاندار دانست که مستقل از دی ان ای اصلی باکتری عمل می نماید. بعضی از پلاسمیدها باعث بروز مقاومت در باکتری می شوند.

اگر ما بی فایده از آنتی بیوتیک ها استفاده کنیم باعث از بین رفتن باکتری هایی که نسبت به آن حساس هستند، می شویم و فضا را برای رشد باکتری های مقاوم به آنتی بیوتیک فراهم می کنیم. تاریخ میکروبیولوژی نشان می دهد این اتفاق بارها اتفاق افتاده است. دانشمندان در سال 1944 دریافتند که بیشتر استافیلوکوک های نمونه گیری شده از بیماران بستری و یا کارکنان بیمارستان به پنی سیلین حساس هستند. اما چهار سال بعد یعنی در سال 1948، حدود 65 تا 85 درصد از استافیلوکوک های محیط بیمارستان به پنی سیلین مقاوم شده بودند.

شاید تصور گردد این تغییر بسیار کند انجام می گردد و احتیاجمند سال ها جهش و تغییر در دی ان ای است تا یک گونه از باکتری نسبت به آنتی بیوتیک مقاوم گردد ولی به علت وجود 3 روش، Conjugation، Transformation، Transduction برای تبادل ژن بین باکتری ها، انواع بیشتری از باکتری ها در حال مقاوم شدن هستند. برای آشنایی بیشتر به شرح این سه روش می پردازیم:

Conjugation: در این پدیده باکتری دارای پلاسمید از روی پلاسمید خود رونویسی می نماید و پلاسمید رونویسی شده را به سلول میزبان می فرستد. در این حالت اگر یک باکتری بیماری زا یا حتی غیر بیماری زا ژن مقاومت خود را در محیط پخش کند، آنتی بیوتیک های قدیمی دیگر روی باکتری مقاوم شده تأثیری نخواهند گذاشت.

Transformation: به عمل جذب پلاسمید یا قطعه ای دی ان ای از محیط سیال به وسیله باکتری می گویند. به طور مثال اگر باکتری مقاوم شده ای اصطلاحاً لیز گردد و باکتری ای در آنجا حضور داشته باشد می تواند پلاسمید مقاومت را به وسیله غشا جذب کند.

Transduction: این روش کمترین سهم را در انتقال مقاومت بین باکتری ها دارد.

با این اوصاف اگر ما همین طور به استفاده نادرست از مواد آنتی باکتریال و آنتی بیوتیک نظیر صابون های آنتی باکتریال، جورابهای نانو و آنتی باکتریال، شامپوهای ضد قارچ و آنتی باکتریال و هزاران محصول دیگر که احتمالاً تبلیغ آنها را بارها دیده اید، ادامه دهیم، نباید تعجب کنیم در آینده ای نزدیک شاهد به وجود آمدن گونه هایی از باکتری ها باشیم که نسبت به همه آنتی بیوتیک ها مقاوم باشند. آن روز باکتری ها خواهند بود که پیروز میدان مبارزه باشد هستند. و احتمالاً نسل انسان منقرض خواهد شد.

منبع: نشریه دانشمند، شماره 581..

bestarticles.ir: بهترین مقاله، گلچینی از بهترین های دنیای فناوری و گردشگری

boostanchat.ir: بوستان گفتگو | انجمن بحث و بررسی فناوری های روز دنیا

منبع: راسخون