راه حل برون رفت از مسائل - مجله سرگرمی

سرمایه اجتماعی پدیده ای است که ریشه اصلی ظهور آن، جامعه یعنی میدان کنش ورزی های اجتماعی است. در جامعه ، همه خرده نظام های فرهنگی، سیاسی و مالی، در ارتباط با یکدیگر قرار دارند و این ارتباطات در حیطه اجتماع با احساسات و عواطفی همراه است که موجب تعهدات متقابلی برای ایجاد پیوندها و اتصال کنشگران به یکدیگر و فراوری اعتماد، پیوستگی، انسجام و فضای گرم برای روان سازی رفتارها و برقراری سلامت فیزیکی - روانی و مولد نشاط اجتماعی در نظرگرفته می شود. ویژگی مهم سرمایه اجتماعی پویایی و درون زا بودن آن است.

به عبارت دیگر، هر قدر از این سرمایه بیشتر استفاده شود، بر اندازه آن افزوده می شود. این سرمایه، شبکه ای تودرتو از رابطه ها و پیوندهای پایدار بر اعتماد اجتماعی میان فردی و میان گروهی و بعلاوه کنش ورزی های شهروندان با تشکل های رسمی و گروه های اجتماعی است که با همبستگی و انسجام اجتماعی و حمایت افراد و گروه ها موجب روان سازی کنش ها جهت نیل به تحقق اهداف فردی و جمعی لحاظ می شود. در نظریه های متعددی که حول مفهوم پردازی سرمایه اجتماعی در دنیا انجام شده است، سرمایه به مثابه گنجینه باارزشی تلقی می شود که برای تعاملات فردی و جمعی در یک جامعه کارایی دارد. سرمایه اجتماعی در روابط اجتماعی فراوری می شود و اکتساب آن از راه سرمایه گذاری در روابط اجتماعی منجر به ارزش افزوده در جامعه می شود. با وجود تعاریف متعدد از این مفهوم، اما آنچه مورد توافق همه صاحبنظران است این است که سرمایه اجتماعی درمان تمام مسائل در جامعه مدرن در نظر گرفته می شود زیرا این سرمایه، ابزاری برای رسیدن به توسعه سیاسی و فرهنگی است. عوامل مهمی در ایجاد سرمایه اجتماعی برای توسعه هر کشور نقش دارند، که در این جا به سه مورد اشاره می شود: مطلعی، اعتماد و مشارکت.

در خصوص مطلعی باید گفت، زمانی که افراد از ماهیت مسائل اجتماعی و سیاسی مطلع نمی شوند، از اجتماع خود دور هستند و بنابراین، شناخت کافی از مسائل و هم قدرت انتخاب و فرصت مشارکت در تصمیم گیری کلان جامعه خود ندارند. بدین ترتیب، توسعه سیاسی فرهنگی جامعه، عملاً غیرممکن می شود. در خصوص اعتماد باید اشاره نمود زمانی که اعتماد در جامعه بالا باشد، اساس سرمایه اجتماعی فراهم می شود؛ اما در صورت پایین بودن، شکل گیری توسعه اجتماعی، غیرممکن خواهد بود. نبود اعتماد هم می تواند ناشی از دو عامل باشد: سابقه نامطلوب اقدامات نهادهای اجتماعی و نخبگان و دولتمردان و یا فقدان اعتماد جامعه به توانایی های خود. و در آخر باید از مشارکت نام ببریم. با مشارکت افراد جامعه در سرنوشت خود و کلیه امور مربوط به خود، سرمایه اجتماعی پدید می آید. افراد با چنین اقداماتی به پیشرفت و توسعه جامعه یاری می نمایند و اگر این سرمایه اجتماعی افزایش یابد، توسعه سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشور هم بتدریج، اتفاق می افتد. طبق پیمایش ها و رصدهای میدانی، سرمایه اجتماعی در کشور سیر نزولی دارد و لازم به نظر می رسد که سیاستگذاری ها به سمت احیای این سرمایه در جامعه پیش برود. جامعه ما در برهه های مختلف نشان داده است که ظرفیت ایجاد سرمایه اجتماعی کلانی دارد و احتیاج است این ظرفیت دوباره احیا شود. حاکمیت برای بازیابی این سرمایه در جامعه احتیاجمند اقدامات جدی است، چرا که بدون آن، بخش بزرگ برنامه های توسعه ای دچار اشکال خواهند شد.

همراهی مردم با سیاست های خرد و کلان قطعاً به نفع حاکمیت خواهد بود و این محقق نخواهد شد مگر آنکه گام های اعتمادساز از سوی حاکمیت بر داشته شود. بدین منظور راه چارههایی جهت افزایش سرمایه اجتماعی در ایران به فکر متبادر می شود که به کار بستن آن می تواند بسیاری از مسائل کشور را سامان ببخشد در وهله اول می بایست رابطه ها و کنش ورزی های اجتماعی را در همه سطوح خرد (روابط میان فردی) و کلان (روابط سازمانی) تقویت کرد. جامعه ما در وضعیتی به سر می برد که این کنش ورزی های فردی و نهادی دچار نوعی رخوت و در درون خود دارای گسست هستند و این خود به تنهایی مانع بزرگی برای افزایش سرمایه اجتماعی به شمار می رود. هموار سازی راه رسیدن به یک جامعه مدنی پویا و شاداب موجب می شود تا همه نیروهای اجتماعی بویژه دانش آموزان و دانشجویان بتوانند در قالب جامعه مدنی کنش ورزی داشته باشند و این مهم در بطن خود باعث تقویت انسجام و همبستگی اجتماعی می شود. آینده از آن نوجوانان و جوانان است و باید رفتارها و کنش های آنها را در چارچوب های مدنی تربیت کرد تا در آینده با جامعه مدنی پایدار روبرو شویم. از سوی دیگر، ضروری است که همه نهادهای دولتی و مردمی در جهت آسان سازی کنش ورزی های سازنده اجتماعی بکوشند و همه موانع مالی، سیاسی و فرهنگی را در این راه مرتفع سازند. بعلاوه بر همه مسئولان تکلیف است که از افراد و گروه های ناتوان جامعه حمایت های مدنی و رفاهی به عمل آورند تا بدین ترتیب، حس اعتماد و مسئولیت پذیری در جامعه ارتقا یابد.

آخرین راه چاره که شاید مهم ترین هم باشد برمی شود به امتناع از ظهور و بروز هر نوع دلزدگی، ناامیدی و بی تفاوتی اجتماعی که همین امر می تواند زمینه را برای دستیابی به سرمایه اجتماعی پایدار هموار سازد. جامعه ایرانی ظرفیت بسیار بالایی برای بارور سازی سرمایه اجتماعی در درون خود دارد و این را در برهه های حساس تاریخی خود به اثبات رسانده است. اکنون بر مسئولان جامعه فرض است که تمام کوشش خود را برای احیا و افزایش این سرمایه مهم به کار گیرند تا منافع آن به کشور جاری شود و روز به روز راه رسیدن به یک جامعه سرزنده و فعال را پرشتاب طی کند.

*مردم شناس، عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی

منبع: ایران

bigkurosh.ir: مجله کوروش بزرگ، وبلاگ خبری، تاریخی و تحلیلی

faceraz.ir: فیس راز | گفتگو و همدلی راه حل رفع همه مشکلات