جاذبه های گردشگری سراوان، نگین بلوچستان - مجله سرگرمی

bestcanadatours.com: مجری سفرهای کانادا و آمریکا | مجری مستقیم کانادا و آمریکا، کارگزار سفر به کانادا و آمریکا

جاذبه‌های تاریخی و باستانی

سراوان با پیشینه‌ای کهن، میزبان قلعه‌ها، مساجد و محوطه‌های باستانی متعددی است که هر یک روایتگر بخشی از تاریخ غنی این سرزمین هستند.

• قلعه سِب: بلندترین دژ خشتی ایراناین قلعه که از زیباترین و سالم‌ترین قلعه‌های باقی‌مانده از دوران اسلامی در سیستان و بلوچستان به شمار می‌رود، بر فراز صخره‌ای طبیعی در روستای سِب بنا شده است. قدمت آن به دوره صفویه (اوایل قرن دوازدهم هجری) بازمی‌گردد و مرکز حکمرانی حاکمان محلی چون «ملک دینارخان» بوده است. نام "سب" به معنای "جایگاهی با آب روان" یا "محل چشمه‌ساران فراوان" است.

  • معماری و مصالح: این قلعه دو طبقه با ارتفاعی بین 27 تا 30 متر، بلندترین بنای خشتی ایران محسوب می‌شود. مصالح اصلی آن خشت خام، گل و تنه‌های درخت خرما است. برای افزایش استحکام، معماران ملاتی از ترکیب گِل با تخم گیاهی بومی به نام «توتری» ساخته‌اند که بنا را در برابر باران‌های سیل‌آسا مقاوم کرده است. معماری قلعه به صورت هرم‌گونه است؛ یعنی با افزایش ارتفاع، از حجم آن کاسته می‌شود تا ایستایی بنا بر روی صخره حفظ شود.
  • بخش‌های مختلف: قلعه دارای بخش شاه‌نشین در بالاترین قسمت، 10 اتاق کوچک و بزرگ، حیاط مرکزی، برج و بارو بوده است. از شگفتی‌های مهندسی آن می‌توان به وجود چاهی در دل صخره برای تأمین آب، سیستم لوله‌کشی سفالی برای هدایت فاضلاب، و طاقچه‌های مخفی در دیوارها به نام «دریگ» برای نگهداری اشیای قیمتی اشاره کرد.
  • نقش استراتژیک: این قلعه به عنوان یک ارگ سلطنتی، مرکز حکمرانی بر مناطق وسیعی چون سوران، کنت، هیدوچ و زابلی بوده است. این دژ مستحکم تا سال 1344 شمسی مسکونی بوده و در سال 1375 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

• قلعه دزک (بلقیس): مرکز حکمرانی در دوران قاجاراین قلعه وسیع که با نام قلعه بلقیس نیز شناخته می‌شود، در روستای دزک قرار دارد و قدمت آن به دوره قاجار بازمی‌گردد. این قلعه محل حکمرانی علی محمدخان، پدر دوست محمدخان بارکزایی، بوده است.

  • معماری و ساختار: این ارگ با مصالحی چون خشت، گل و چوب درخت خرما ساخته شده و دارای دو بخش اصلی حاکم‌نشین و رعیت‌نشین بوده است. برای حفاظت از قلعه، خندقی در اطراف آن وجود داشته که در زمان حمله دشمنان پر از آب می‌شده است.
  • اهمیت تاریخی: این قلعه در دوره صفویه نیز مرکز اتحادیه‌ای علیه شاه صفوی بود. پس از تصرف آن توسط نیروهای دولتی در دوران رضاشاه و کشته شدن فرمانده‌ای به نام داورپناه، این منطقه برای مدتی "داورپناه" نامیده شد.

• دره نگاران (دره نگاره‌ها): این دره شگفت‌انگیز که در دل رشته‌کوه سیاهان قرار دارد، موزه‌ای روباز از سنگ‌نگاره‌های باستانی با قدمت هزاران ساله است. نقوش حکاکی شده بر صخره‌های این دره، نشان از تاریخ و تمدن کهن در این منطقه دارد و آن را به یکی از منحصربه‌فردترین جاذبه‌های سراوان تبدیل کرده است.

• قبرستان تاریخی گُشت: این محوطه باستانی وسیع با قدمتی بیش از 2500 سال، به اواخر دوره اشکانی و ساسانی بازمی‌گردد و یکی از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین محوطه‌های باستانی ایران محسوب می‌شود. این قبرستان با مساحت تقریبی 130 هکتار، در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. ویژگی برجسته آن، وجود سنگ‌نگاره‌هایی بر روی سنگ‌های پراکنده در محوطه است که قدمت برخی از آن‌ها به 12 هزار سال پیش بازمی‌گردد.

• مسجد جامع دزک: این مسجد که از قدیمی‌ترین مساجد سراوان است، شهرتی تاریخی دارد و حتی جغرافی‌دانان قرون سوم و چهارم هجری نیز از آن نام برده‌اند.

• قلعه بخشان: این قلعه تاریخی دو طبقه با ارتفاع بیش از 10 متر، در داخل شهر سراوان قرار دارد و قدمت آن به دوره اسلامی می‌رسد.

جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی-طبیعی

طبیعت سراوان با وجود قرار گرفتن در منطقه‌ای گرم و خشک، دارای چشم‌اندازهای طبیعی و فرهنگی منحصربه‌فردی است.

• نخلستان‌های وسیع و آیین هامین: نخلستان‌ها برجسته‌ترین ویژگی منظر طبیعی سراوان هستند و با اقتصاد و فرهنگ منطقه در هم تنیده‌اند.

  • نقش اقتصادی و فرهنگی: بیش از 80 درصد معیشت مردم به کشت خرما وابسته است و ارقام مرغوبی چون «مضافتی» و «رَبی» شهرت جهانی دارند. نخل در فرهنگ بلوچی به عنوان "درخت زندگی" شناخته می‌شود و آیین کهن «هامین» (همیاری در برداشت محصول) نمادی از همبستگی اجتماعی است.

• رشته‌کوه سیاهان: این رشته‌کوه طولانی‌ترین رشته‌کوه شهرستان سراوان است و نقش مهمی در تعدیل آب و هوای منطقه دارد. این کوه‌ها زیستگاه گونه‌های جانوری نادری همچون پلنگ ایرانی و خرس سیاه بلوچی هستند.

• رودخانه ماشکید: این رودخانه مهم‌ترین منبع آبی شهرستان است که اراضی کشاورزی منطقه را سیراب می‌کند. سد ماشکید علیا نیز بر روی این رودخانه احداث شده است.

• آبشارها: از جاذبه‌های طبیعی زیبای منطقه می‌توان به آبشار پالیزوک در نزدیکی روستای ناهوک، آبشار چوتین گون در دره نگاران و آبشار کوهک در نزدیکی مرز پاکستان اشاره کرد.

جاذبه‌های فرهنگی و هنری

فرهنگ و هنر مردم سراوان، به ویژه در زمینه صنایع دستی و موسیقی، شهرتی جهانی دارد.

• روستای جهانی کلپورگان و موزه زنده سفال: روستای کلپورگان به عنوان اولین روستای جهانی صنایع دستی در آسیا و اقیانوسیه و تنها موزه زنده سفال جهان به ثبت رسیده است. سفالگری در این روستا توسط زنان هنرمند بلوچ، بدون استفاده از چرخ و با روش‌هایی با قدمت 7000 ساله انجام می‌شود.

• موزه محلی (مردم‌شناسی) سراوان: این موزه در ساختمان قدیمی فرمانداری (ساخته شده بین سال‌های 1316 تا 1318) قرار دارد و در سال 1388 افتتاح شد.

  • بخش‌ها و آثار: موزه شامل بخش‌های باستان‌شناسی، مردم‌شناسی (با ماکت زندگی روزمره و سیاه چادر)، سنگ‌نگاره‌ها، مشاهیر و حیات وحش است. از آثار شاخص آن می‌توان به سفال 7000 ساله کلپورگان و اشیای کشف‌شده از قلعه بمپور اشاره کرد.

• موسیقی سنتی بلوچی: موسیقی با تمام جنبه‌های زندگی مردم بلوچ گره خورده است. سراوان محل تلاقی سبک‌های مختلف موسیقی این منطقه است.

  • سبک‌ها و مضامین: شامل شعر یا شرواندی (موسیقی حماسی)، زهیروک و لیکو (بیانگر هجران و دلتنگی)، سوت و نازینک (موسیقی شاد و عاشقانه در مراسم عروسی) و موسیقی عرفانی و درمانی (گواتی) است.
  • سازهای اصلی: مهم‌ترین سازها عبارتند از سرود (قیچک)، تنبورک (تنبورگ)، رباب، بنجو، دونلی، نَل (نی)، دهل و سرنا.

• صنایع دستی (به‌ویژه سوزن‌دوزی بلوچی): هنر سوزن‌دوزی (سوچن‌دوزی) دارای مهر اصالت از یونسکو است و شناسنامه هنری زنان بلوچ محسوب می‌شود.

• جشنواره‌ها و رویدادهای فصلی: سفر به سراوان با رویدادهای فرهنگی مانند آیین هامین (برداشت خرما)، جشنواره خرما و جشنواره‌های بومی نوروزی غنی‌تر می‌شود.

راهنمای سفر به سراوان

• بهترین زمان سفر:

  • پاییز (مهر تا آذر): هوای مطبوع و فصل برداشت خرما و آیین «هامین».
  • زمستان (دی تا اسفند): مطلوب‌ترین فصل از نظر آب و هوا.
  • بهار (اسفند تا اردیبهشت): هوای معتدل و زمان برگزاری جشنواره‌های فرهنگی.
  • تابستان (خرداد تا شهریور): به دلیل گرمای شدید توصیه نمی‌شود.

• مسیرهای دسترسی: دسترسی به سراوان تنها از طریق جاده امکان‌پذیر است.

  • از زاهدان: مسیر اصلی حدود 334 کیلومتر و 4.5 ساعت زمان می‌برد.
  • از ایرانشهر: فاصله حدود 298 کیلومتر و 3.5 ساعت است.
  • از چابهار: این مسیر بین 451 تا 535 کیلومتر و 6 تا 8 ساعت زمان نیاز دارد.

خلاصه

سراوان، شرقی‌ترین شهرستان ایران، با ترکیبی کم‌نظیر از جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی، یک مقصد گردشگری ارزشمند و کمتر شناخته شده است. تاریخ در این منطقه با وجود قلعه‌های باستانی مانند قلعه سِب (بلندترین دژ خشتی ایران)، قبرستان 2500 ساله گُشت و سنگ‌نگاره‌های هزاران ساله دره نگاران حضوری زنده دارد. جاذبه اصلی طبیعی و فرهنگی منطقه، نخلستان‌های وسیع آن است که در پاییز با آیین کهن «هامین» جان می‌گیرد. طبیعت بکر منطقه در رشته‌کوه سیاهان، زیستگاه گونه‌های نادری چون خرس سیاه بلوچی است. نقطه اوج جاذبه‌های فرهنگی این شهرستان، روستای جهانی کلپورگان با هنر سفالگری 7000 ساله زنان بلوچ ، موسیقی سنتی غنی و هنر سوزن‌دوزی با شهرت جهانی است. موزه محلی سراوان نیز با نمایش آثار باستانی و مردم‌شناسی، پنجره‌ای به روی تاریخ منطقه می‌گشاید. بهترین زمان سفر به این منطقه فصول پاییز و زمستان است. این شهرستان با داشتن بیش از 480 اثر تاریخی شناسایی شده، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یکی از قطب‌های گردشگری فرهنگی و طبیعی ایران دارد.