ویروس کرونا در بازار!

به گزارش مجله سرگرمی، بحران کرونا چالش عظیمی برای کسب و کار ها ایجاد نموده است؛ تعداد زیادی از کسب و کار های خرد را ورشکست نموده و کسب و کار های عظیم را نیز از رونق انداخته است. همچنین موجب تحول در شکل و سبک بعضی از کسب و کار ها در دوران کرونا شده است، چنانچه بعضی توقف فعالیت و تعطیلی و تعدادی با به کارگیری ظرفیت فضای مجازی، دورکاری و گاه کاهش نیروی انسانی به مقابله با شرایط بحرانی رفتند. اما این همه ماجرا نیست. به نظر می رسد داستان تحول در کسب و کار ها داستانی ادامه دار است، برای آنالیز این تحولات به مصاحبه با جلال مرادی آینده پژوه و پژوهشگر نشستیم تا فصل جدید کسب و کار ها را پس از کرونا ورق بزنیم.

ویروس کرونا در بازار!

کرونا چه تحولاتی در شکل و سبک کسب و کار ها ایجاد می نماید؟

هر تحولی را که احتمالا موجب تغییر در جامعه گردد نباید نادیده گرفت. همچنین ما باید از منظر منطقه ای، بین المللی و شرایط استراتژیکی کشورمان و همچنین محلی به موضوعات نگاه کنیم. پیش از کرونا، خیلی از تحلیلگران گذار از عصر تکنولوژی به عصر پساالکترونیک و شبکه های مجازی را نوید داده بودند. یعنی کسب وکار ها با دیدگاه بسیار باز و کمترین دخالت انسان روبرو می شوند. مثل سیستم های بلاک چین که تمام اطلاع رسانی ها به وسیله کسب و کار و شبکه های مجازی انجام می گردد.

در ایران هم چندین موج آن را شاهد بودیم. موج اول آن، مال ها، حضور فروشگاه ها و مجموعه ها در یک ساختمان و حذف شدن سیستم کسب وکار های محلی و مغازه ای بود. اول با موبایل و تلویزیون و بعد نوبت به فست فود ها و و سوپرمارکت ها و خدمات سرویس دهی اینترنتی رسید که حتی با وجود مقاومت شهرداری ها و تاکسی رانی ها، شبکه های مجازی، تاکسی سرویس ها و خدمات آنلاین توانستند نمود تحولات در حوزه سرویس دهی باشند. اما کرونا بهانه ای برای تغییر فراهم نموده است. کرونا موجب می گردد تا تحولاتی که در آینده قرار بود رخ بدهند؛ زودتر اتفاق بیفتند. اگر ضرورت داشت پروتکل هایی تغییر نمایند، ولی مقاومت می شد حالا تغییراتش جلو انداخته می گردد.

در این باره باید به نظرات بین المللی هم رجوع کرد. افرادی مثل رابین نیلبت، رئیس اندیشکده چتم هاوس می گویند محتمل است جهانی شدن به تاخیر بیفتد. به این معنا که ما به توسعه خدمات خود در گستره جهانی می اندیشیدیم و وجهه ناسیونالیسم مارک گرایی و برندگرایی از بین رفته بود، اما کسب وکار های جدید ترجیح می دهند کمتر از حمل و نقل استفاده نمایند و احتمالاً محیط منطقه ای خود را مدنظر قرار بدهند مثلاً بخش های خیلی مهم مثل صنایع فراوریی و صنعت توزیع کالا های اساسی بیشتر ترجیح می دهند به جای گستره جهان بر منطقه خود تمرکز نمایند.

همچنین کیشور محبوبانی، عضو ارشد موسسه پژوهشی آسیا متعلق به دانشگاه ملی سنگاپور می گوید احتمال این که دایره قدرت از غرب به شرق بیاید هست، چون جوامع شرقی یک دست تر و کمتر دموکرات هستند. از این رو، محتمل است که سیاست های یک حزبی تقویت گردد که برای کسب وکار ها حس بدی را ایجاد می نماید.

همچنین طبق نظرات ارائه شده، کسب و کار ها در محیط بین المللی به سود پایین تر و ثبات بیشتر توجه خواهند کرد. یعنی برای ارائه خدمات خوب و به روز ناگزیر از دادن سرویس بیشتر برای ترغیب افراد هستند. این در میان کسب و کار هایی که رقابت دارند دیده می گردد. مثلا در کسب وکار های جدید مثل فضای مجازی و سرویس های آنلاین مسافربری، چون رقابت شفافی و هزینه کمتر دارند فرصت بیشتری در این باره وجود دارد.

علاوه بر این، بر مبنای نظریه های بین المللی، پروتکل ها و قواعد بین المللی سخت تر می گردد یعنی اگر تا پیش از این، کسب وکار های قدیمی خود را مقید نمی دانستند که قواعد بین المللی و اصول و دستورالعمل ها را به صورت منطقه ای و محلی یا کشوری استفاده نمایند از این پس ناگزیر به تبعیت هستند.

در همین اواخر وقتی سازمان بهداشت جهانی در دعوای جدید آمریکا و چین، بین آن ها نهاده شد از سوی آمریکا تهدید به قطع بودجه از سوی این کشور شد. اگر آمریکا این کار را بکند کشور های دیگر نیز بودجه این سازمان را قطع می نمایند. این نشان می دهد که ما در جهانیی قرار داریم که هر اتفاقی در هر نقطه از آن بیفتد بازتابی در سایر نقاط جهان خواهد داشت. به این اثر پروانه ای می گویند؛ بنابراین همین اثر پروانه ای باعث می گردد که در شرایط جدید به دستورالعمل ها بیشتر توجه بکنیم. در این شرایط سرمایه گذاری ها خیلی مهم است و کسب وکار هایی که قدرت تغییر یا انطباق پذیری بالایی در این شرایط دارند سود می نمایند. برخی از شرکت ها در زمان کرونا و پس از آن موفقیت های مالی بسیار بالایی را کسب می نمایند. پس کسب و کاری ناموفق است که خود را با شرایط تطبیق ندهد. این مجموعه ای از نظریه های بین المللی بود.

در حیطه ملی و منطقه ای شاهد چه بازخوردی خواهیم بود؟

ما در ایران کسب و کار هایی پر توسعه چندانی را نداریم. صنعت و تجارت ما برمبنای تجربه سنتی بازرگانان سنتی و سیستم بازار اداره شده و می گردد. توسعه در اینجا بر مبنای این است که فرد انبارداری می نماید و در زمانی که به سوددهی برسد محصولش را فوراً می فروشد. کسب کار ها به این طریق مدیریت می گردد انجام هر کاری تا زمانی که سودی برای فرد نداشته باشد به تأخیر می افتد. اما با افزایش سیستم دیجیتال و آنلاین در کسب وکار ها و افزایش رقبا باید رویکرد اخلاق محورانه مورد توجه قرار گیرد. ما نمی توانیم به بهانه سود بیشتر مثلاً جوجه های یک روزه را معدوم کنیم یا محصول مان را تا زمان افزایش قیمت انبار کنیم.

کرونا چه تأثیری بر این فرایند دارد؟

این تأثیر را باید در چند حالت آنالیز کرد. نخست، ما را مجبور به تبعیت از دستورالعمل های بین المللی می نماید. دومین حالت، شفافیت و قدرت انطباق پذیری مدیران خلاق رو می طلبد. یعنی در این شرایط هر آن محتمل است موقعیتی پیش بیاید که قدرتمندانه و سریع واکنش بدهیم تا خط فراوری ما متناسب با احتیاج کار کند.

سوم این که احتمالاً بالای شصت درصد از کسب وکار های ایران احتیاج به تأخیر و تعطیلی خواهند داشت. پس متأسفانه شاهد بیکاری گسترده یا تغییر گردش مالی و سرمایه گذاری مالی خواهیم بود. در این شرایط احتمالاً خیلی از افرادی که سال ها به وسیله بنگاه داری یا ملاکی کسب و کار خود را داشتند و به وسیله اجاره دادن مغازه ها درآمد کسب می کردند بواسطه افزایش استفاده از سیستم مجازی و فروشگاه های آنلاین از جامعه مصرف نماینده به جامعه سرمایه گذار برمی گردند. به عبارت دیگر مجبور به تغییر کاربری می شوند و پول خود را به اقتصاد برمی گردانند که این به نفع ماست.

خیلی از املاک هم که به بهانه سود تجاری شدن مورد استفاده قرار نمی دریافتد حالا آزاد می شوند. پس ما فرصت پیدا می کنیم احتمالا در صنعت پیشرفته شهری، مدرن تر به موضوع فکر کنیم و فضای سازمان دهی شده تری را در اختیار کسب و کار شهرسازی قرار دهیم. چون خیلی از کسب وکار ها مجازی می شوند و کسب و کار هایی کهنه و قدیمی و دارای چندین نفر نیرو حذف می شوند دولت و متولیان شهری باید آن ها را جذب بکند تا وارد کار های بی فایده نشوند.

این احتمال نیز وجود دارد افراد برای راه اندازی کسب وکار کوچک خود همچون کارگاه یا یک آرایشگاه ناگزیر از دریافت وام های سنگین و گاهی برای جبران این بدهکاری ها مجبور به دریافت نزول یا وام های خارج از عرف، شوند. این فرصتی برای تصاحب دارایی های خرد این افراد ایجاد می نماید؛ بنابراین اگر بانک ها و دولت برنامه ریزی درستی نداشته باشند حتی احتمال سوءاستفاده بانک ها از این افراد وجود دارد. این کسب وکار های کوچک باید تحت مشاوره قرار بگیرند. کسب وکار هایی با نیرو های جوان و دارای سرمایه های زیر صد میلیون یا دویست میلیون باید به وسیله فروش سهام فراوریی ها یا راه اندازی استارتاپ ها یا مشاوره حوزه تجاری سازی یا حوزه راه اندازی کسب وکار ها به صورت تعاونی یا کسب وکار های جدید؛ حمایت شوند. باید صاحبان و نیرو های انسانی این کسب وکار ها و سرمایه شان را با مشورت و حمایت ترغیب کرد تا به امید سوددهی در دام تبلیغات افراد، سازمان یا مؤسسات برنامه ریزی شده ای نیفتند.

بعد از این، همچنین توسعه و محدوده خدمات با احتیاط آغاز می گردد. به عبارت دیگر، احتمالاً کسب وکار های محلی و مجازی رونق می گیرد و افراد در محدوده منطقه خود آغاز به کار می نمایند. حتی کشور ها حول وحوش دو یا سه سال طول می کشد تا به هم اعتماد نمایند.

با ذکر مصادیق، بحث را روشن تر کنید این که چه باید کنیم؟

مثلاً شاید حوزه جهانگردی خیلی تغییر کند و با احتیاط بیشتر و حتی با پروتکل های بیشتری ادامه بدهد. ما باید با دستورالعمل های جدید بین المللی تطبیق پیدا کنیم و کسب وکار ها و سیستم های بنگاه داری جدید را یاد بگیریم. سیستم سنتی تجارتِ حاجی بازاری هم باید تغییر کند و سیستم مدیریت و انعطاف پذیرانه تری ایجاد گردد که مدیران کارآمدتر و تحصیل نموده دارای نگرش بین المللی و مطلع به مسئله بر صدر آن قرار بگیرند. سیستم های کسب و کار کوچک باید به وسیله استارتاپ ها و تعاونی های مجازی و مجموعه های چندمنظوره طراحی شده در شهر ها به کار گرفته شوند.

سیستم شهرسازی باید بتواند محیط های خالی از سکنه و تجارت را با قیمت گذاری و برنامه ریزی مناسب به صورت مشارکتی و سریع تغییر ماهیت بدهد و از مغازه های حجره ای و کوچک به محیط های باز و مجموعه های چندمنظوره تبدیل کند. این چشم اندازی است که برای کسب وکار آینده می توان ترسیم کرد.

از نظر شما کدامیک از حوزه های کسب وکار بیشترین آسیب را از کرونا می بینند؟

صنعت تجارت آسیب بیشتری می بیند. همچنین حوزه هایی که با انسان ها و محیط فیزیکی سروکار دارند مثلاً کسب وکار های کوچک مانند آرایشی و بهداشتی و مجموعه هایی که به نیروی انسانی احتیاج خواهند داشت؛ آسیب پذیری بیشتری خواهند داشت. حوزه بهداشت و درمان و حوزه صنعت شهرسازی مدرن نیز تحت تأثیر کرونا خیلی توسعه پیدا می نمایند و ما مجبوریم از این ها بیشتر صحبت بکنیم.

مجموعه ای از کسب وکار ها نیز از بین خواهند رفت مانند کسب وکار های سنتی آموزشی، چون آموزش به لحاظ سنتی کارآمدی خود را از دست خواهد داد و محتمل است که در آینده بیشتر با جامعه معلمان و مدرسان بیکار، روبرو شویم و روبات ها و سیستم مجازی جایگزین آن ها خواهند شد.

افزون براین، به دلیل این که در سیستم مجازی، گردش مالی نیز به صورت مجازی است بنابراین شعب بانک ها و مؤسسات تغییر می نمایند و احتمالاً از شعبه- بانک ها تغییر ماهیت بدهند. شاید در آینده بانک ها به شکل موجود وجود نداشته باشند. یعنی هر عامل مداخله گری در گردش مالی مجازی خواهد بود که به این هم باید اندیشیده گردد.

جهانگری و گردشگری نیز تغییر خواهد نمود و توسعه توریسم سلامت و جهانگرد در قرنطینه را خواهیم داشت. اینکه جهانگرد تنها به مناطقی محدود و با هدف معین مثلا استراحت می رود؛ بنابراین شرکت های جهانگردی در کار خود تجدیدنظر هایی می نمایند، ویزا های چند منظوره کم شده و مثلا ممکن است یک جهانگرد فقط اجازه پیدا کند تا به یک منقطه خاص برود؛ بنابراین توریسم هدفمند، درمانی و تحقیقاتی جای خود را به توریسم باز و مسافرت های چند منظوره می دهد.

صنعت و نظارت بر آن، شهرسازی های مدرن و بهداشت و درمان نیز اهمیت بیشتری پیدا می نمایند. در آینده کشاورزی توسعه بیشتری خواهد داشت. احتمالاً در فضای بین المللی احتیاج به تامین منابع غذایی بیشتر خواهد شد؛ بنابراین کشاورزی پررونق می گردد. آی تی و خدمات مخابرات و پست رونق دوباره ای خواهند گرفت. ما فکر می کردیم مرگ پست فرارسیده است، اما با کسب وکار های مجازی شاهد توسعه حمل ونقل مدرن تری خواهیم بود که توجه کشور ها را می طلبد.

میزان تغییرات کسب وکار ها در سطح جهانی و محلی یکی است و آیا کسب وکار ها در کشور های توسعه نیافته یا کمترتوسعه یافته ای، چون ایران به یک اندازه از کرونا تاثیر می پذیرند؟

تجربه تاریخی قحطی سال 1918-1921 میلادی نشان داد که در شرایط بحرانی، کالا های اساسی ارزش بیشتری از طلا دارند. یعنی وقتی پای احتیاج های اساسی وسط باشد کالا های اساسی ارزشمندتر می شوند از این رو، خیلی از بنیاد های کشاورزی سال جاری روی کاشت ذرت، سیب زمینی و کشاورزی پایه ای یعنی کشت محصولاتی که امنیت غذایی را تأمین می نمایند تمرکز و برنامه ریزی کردند. به عبارت دیگر آن ها خود را برای یک فاجعه آماده کردند. یا چین از همین فرصت استفاده نموده و سوار بر احتیاج های جامعه اروپایی شده است. چین در حال ارسال فراوریات بهداشتی خود به مناطق اروپایی حتی با کیفیت پایین است، چون به هر حال مردم از این محصولات استفاده می نمایند.

هرچه جامعه مدرن تر باشد و دولتمردان دیدگاه بازتر و اختلاف کمتری داشته باشند تاثیر منفی کرونا کمتر خواهد بود. هر چه سیاست ها از مقررات اداری کمتری برخوردار باشند و شرایط را تسهیل نمایند در شرایط بحرانی قدرتمندتر عمل می نمایند.

ولی ایران نمی تواند در این شرایط نقش بازیگر را بازی کند، چون حامیان کمتری نسبت به دشمنانش دارد. از نظر موقعیت منطقه ای کشور های منطقه علیه سیاست های منطقه ای ایران هستند و از نظر بین المللی نیز نگاه تردیدآمیزی نسبت به آن وجود دارد؛ بنابراین مصرف نماینده پروتکل ها و برنامه ها و مؤظف به اجرای دستورالعمل ها خواهد بود.

ببینید چون در رشته کشتی آقایان بنا یا خادم را در فیلا داشتیم موجب شد تا طبق دستورالعمل های پیش بینی شده سازمان کشتی جهانی، کشتی گیران را در باشگاه ها آموزش بدهیم و زمانی که این تغییرات صورت می گرفت ما از جمله کشور هایی بودیم که سهمیه ما حفظ می شد.

اما وقتی در نشست گروه بیست یا در نشست اقتصاد جهانی و دیگر نشست های بین المللی نماینده های قابل نفوذ و لابی نداریم نمی توانیم فعال و تأثیرگذار باشیم و نظرات دیگران بر ما تحمیل می گردد؛ بنابراین ورای بحث های ارزشی و ایدئولوژیک باید تنش ها را کم کرد و از نظر مالی، تجارتی و بازرگانی فعالانه تر در این نشست ها و نمایشگاه ها شرکت نمایند.

همچنین بخش های آموزش مجازی، فنی حرفه ای و دانشگاه های ما هر چه بیشتر بتوانند با این مؤسسات و مناطق آکادمیک ارتباط داشته باشند زودتر می توانند با رشته ها، احتیاج ها و دستورالعمل های بین المللی جدید خود را وفق دهند.

در انتها اگر نکته ای مد نظرتان هست بفرمایید.

در بحث آینده پژوهی چیزی که بتواند ما را غافل گیر کند وجود ندارد و همه چیز قابل پیش بینی و مدیریت است. تاریخچه بیماری به ما ثابت می نماید شاید این موجود به صورت طبیعی شکل گرفته باشد، ولی به صورت استراتژیک و برنامه ریزی شده تمام می گردد؛ بنابراین ایران زمانی که بتواند مدیریت خوب، فضای باز و سیستم اطلاعات بازرگانی و تجاری اش را استاندارد بکند مخاطب های بیشتری در سطح بین الملل پیدا خواهد نمود.

علاوه براین، دولت باید خدماتش را بی واسطه به مردم برساند. مثلاً اگر قرار است مجموعه های خرد مالی را به یک مجموعه چند منظوره تبدیل کند خودش وارد تبادل نظر با کاسبان خرده پا گردد شرکت های واسطه را کنار بزند. دولت بیشتر با مردم رابطه داشته باشد و به جای حمایت از گروه ها، شرکت ها و برنامه های خاص، حامی مردم باشد. نتیجه این امر شفافیت، توسعه و حمایت خواهد بود. یادمان نرود هنگام تأسیس بانک شاهنشاهی دختر شاه قاجار به پهلوی یاری کرد. این نشان می دهد اگر با موضوعات شفاف برخورد بکنیم خودمان به خودمان یاری می کنیم و دست از رقابت می کشیم. پس هرچه شفافیت بیشتری داشته باشیم مردم نیز بیشتر حمایت خواهند کرد.

rezaruigari.ir: مجله رویگری، مجله سینما و هنر هفتم

mfiroozi.ir: مجله فیروزی، مجله خبری تحلیلی

silverseven.ir: سیلور 7 | مجله فناوری های رایانه ای، علوم کامپیوتری

منبع: فرارو
انتشار: 24 آبان 1400 بروزرسانی: 24 آبان 1400 گردآورنده: kurdeblog.ir شناسه مطلب: 86242

به "ویروس کرونا در بازار!" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "ویروس کرونا در بازار!"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید